اگر نمیخواهی در میان اصطلاحات گم شوی، این سه جمله طلایی را داشته باش:
- قطعی برق داری و میخواهی دستگاه خاموش نشود؟ برو سراغ UPS.
- برق قطع نمیشود اما ولتاژ بالا و پایین میرود؟ استابلایزر (AVR) نیاز داری.
- برقتان عموماً پایدار است و میخواهی از جهشهای ناگهانی و قطعوصلهای لحظهای در امان باشی؟ محافظ برق.
محافظ برق، UPS، استابلایزر: کدام به درد شما میخورد؟
تفاوتها به زبان ساده
- محافظ برق (Surge/Voltage Protector): از جهشهای لحظهای و نوسانات خطرناک محافظت میکند. دو تیپ رایج:
- چندراهی محافظدار: جذب اضافهولتاژهای لحظهای، فیلتر نویز.
- محافظ یخچال/کولر با تاخیر: در ولتاژ غیرمجاز قطع میکند و با تاخیر چند دقیقهای وصل میشود تا کمپرسور آسیب نبیند.
- استابلایزر/ترانس تثبیت (AVR): وقتی ولتاژ ورودی برای مدت طولانی پایین/بالا میرود، آن را به بازه سالم برمیگرداند. برای مناطق با نوسان مداوم ایدهآل.
- UPS: هنگام قطعی، برق باتری را بیوقفه تحویل میدهد و معمولاً فیلتر/تثبیت پایه هم دارد. مناسب کامپیوتر، مودم/روتر، صندوق فروش، سرورهای کوچک.
مقایسه سریع
| گزینه | چه کار میکند | بهترین استفاده | مزایا | محدودیتها |
|---|---|---|---|---|
| محافظ برق | دفع جهش ولتاژ، قطع در ولتاژ خطرناک (در مدلهای ویژه) | تلویزیون، کنسول، تجهیزات صوتی، یخچال/کولر (مدل تاخیردار) | قیمت مناسب، نصب آسان | بدون ارت موثرتر نیست؛ جلوی افت/افزایش طولانی را نمیگیرد |
| استابلایزر (AVR) | تثبیت مداوم ولتاژ به بازه سالم | مناطقی با افت/افزایش دائمی؛ یخچال، کولر گازی، پکیج | محافظت پیوسته، عمر بیشتر وسایل | قطعی را جبران نمیکند؛ ابعاد/قیمت بالاتر |
| UPS | تامین برق بیوقفه + فیلتر/تثبیت پایه | کامپیوتر، NAS، مودم/روتر، دستگاههای حساس | ادامه کار هنگام قطعی، خاموشی امن | باتری مصرفی، توان محدود؛ برای موتور/کولر مناسب نیست |
چطور تصمیم بگیرم؟
- اگر قطعی برق مکرر داری:
- برای مودم/روتر/POS: UPS کوچک 600–1000VA کافی است.
- برای PC یا ورکاستیشن: UPS لاین-اینتراکتیو یا آنلاین با خروجی سینوسی و توان کافی.
- اگر قطعی نداری ولی عصرها/شبها ولتاژ بالا و پایین میشود:
- برای موتوردارها (یخچال، کولر، پکیج): استابلایزر با ظرفیت مناسب + محافظ تاخیردار.
- برای TV/صوتی/کنسول: چندراهی محافظدار با کیفیت.
- اگر شبکه عموماً پایدار است:
- برای اکثر لوازم الکترونیکی: چندراهی محافظدار کافی است.
- برای یخچال/فریزر/کولر: محافظ تاخیردار مخصوص همان وسیله.
سناریوهای آماده
- خانه شهری با برق نسبتاً پایدار: چندراهی محافظدار برای TV/کنسول/سیستم صوتی + محافظ تاخیردار 3–5 دقیقه برای یخچال/فریزر. اگر گاهی قطعی کوتاه داری، یک UPS کوچک برای مودم.
- منطقه با نوسان شدید/افت ولتاژ: استابلایزر برای یخچال، کولر گازی و پکیج (ظرفیت را با 1.5–2 برابر توان نامی بگیر)، برای PC یک UPS لاین-اینتراکتیو با AVR.
- فریلنسر/اداری: برای PC با پاور Active PFC، UPS با خروجی سینوسی (Line-interactive یا Online) با 30–50٪ سربار توان؛ برای NAS/روتر UPS جداگانه با امکان خاموشی خودکار.
- روستا/شبکه هوایی و صاعقهخیز: حتماً چندراهی محافظدار با ارت معتبر؛ اگر امکانش هست، نصب SPD تابلو (Type 2) توسط برقکار + ارت استاندارد، سپس محافظ برای وسایل.
محافظ برق، UPS، استابلایزر: کدام به درد شما میخورد؟
نکات خرید مهم هر دسته
- محافظ برق
- ظرفیت جذب انرژی (Joule) و کیفیت قطعات حفاظتی (MOV)، هر چه بالاتر بهتر.
- چراغ نشانگر ارت/حفاظت فعال و فیوز حرارتی.
- برای یخچال/کولر: تاخیر 3–5 دقیقه، قطع در ولتاژهای خارج از بازه سالم (مثلاً حدود 180–245V).
- وجود ارت استاندارد تاثیر زیادی در کارایی دارد.
- استابلایزر (AVR)
- ظرفیت kVA را با توجه به توان وسیله و جریان راهاندازی انتخاب کن (برای موتوردارها 1.5–2 برابر توان نامی).
- نوع: رلهای (پلهای، سریعتر و اقتصادی) یا سروو (پیوسته، دقیقتر، گرانتر).
- بازه ورودی قابل قبول و دقت خروجی (مثلاً ±8% رلهای، ±3% سروو).
- کلید بایپس، تاخیر راهاندازی، حفاظت اضافهبار/دما.
- UPS
- توان واقعی به وات (نه فقط VA) را با 30–50٪ سربار نسبت به مصرف واقعی در نظر بگیر.
- توپولوژی: آفلاین (اقتصادی، برای بار سبک)، لاین-اینتراکتیو (رایج، با AVR)، آنلاین (بهترین ایزولاسیون، برای تجهیزات خیلی حساس).
- شکل موج خروجی: برای پاورهای Active PFC، موج سینوسی خالص توصیه میشود.
- زمان پشتیبانی را تقریبی حساب کن: زمان ≈ ظرفیت باتری به واتساعت × راندمان / توان مصرف. مثال: باتری 12V 9Ah ≈ 108Wh؛ با بار 60W و راندمان 80% حدود 1.4 ساعت.
FAQ کوتاه
- آیا محافظ برق مصرف برق را بالا میبرد؟ عملاً ناچیز است.
- محافظ یخچال با چندراهی محافظدار فرق دارد؟ بله؛ اولی ولتاژ بد را قطع و با تاخیر وصل میکند، دومی بیشتر جهشهای لحظهای را میگیرد.
- UPS چقدر عمر باتری دارد؟ معمولاً 2–4 سال بسته به دما/کارکرد؛ هر چند وقت یکبار تست کن.
- آیا یک محافظ، جلوی صاعقه مستقیم را میگیرد؟ خیر. برای حفاظت جدی باید SPD در تابلو + ارت استاندارد داشته باشی.
چکلیست 60 ثانیهای انتخاب
- مشکل اصلیات چیست؟ قطعی یا نوسان مداوم یا فقط جهشهای لحظهای؟
- دستگاه هدف موتور دارد یا الکترونیکی است؟
- توان مصرفی کل چند وات است؟ 30–50٪ سربار بگذار.
- ارت داری؟ اگر نه، اولویت با اصلاح ارت است.
- برای یخچال/کولر: حتماً محافظ تاخیردار یا استابلایزر مناسب بگیر.